14 listopada obchodzimy Światowy Dzień Cukrzycy - dzień, który przypomina, jak ważna jest świadomość, profilaktyka i wczesne wykrywanie tej choroby. Cukrzyca dotyka milionów ludzi na całym świecie, niezależnie od wieku, sylwetki czy stylu życia. Mimo to wciąż pozostaje chorobą otoczoną wieloma stereotypami, a jej pierwsze objawy bywają bagatelizowane. O życiu z cukrzycą, trudnej drodze do zaakceptowania diagnozy, poważnych konsekwencjach wieloletniego zaniedbywania leczenia oraz o tym, dlaczego tak ważne jest regularne badanie poziomu cukru, w rozmowie z Iwoną Smyrak opowiedział Michał Figurski - dziennikarz, założyciel Fundacji Najsłodsi i osoba, która od lat angażuje się w zwiększanie świadomości na temat cukrzycy.
14 listopada obchodzimy Światowy Dzień Cukrzycy. To właśnie wtedy szczególnie dużo mówi się o profilaktyce, wczesnym wykrywaniu choroby i jej konsekwencjach. Dlaczego, mimo że cukrzyca dotyka tak wielu osób, wciąż tak mało o niej wiemy?
Cukrzyca, chociaż jest tak bardzo powszechną chorobą, bo dotyka co dziesiątego mieszkańca globu i Polski, mam wrażenie, że dalej jest chorobą w ogóle niepoznaną. Ciągle mamy z nią złe skojarzenia, a także utożsamiamy ją z osobami starszymi i otyłymi. To jest nieprawda. Cukrzyca dotyka też osoby szczupłe i zdrowe. Poza tym jest chorobą dziedziczną, więc mówimy tu nawet o niemowlętach, o małych dzieciach, które chorują na cukrzycę.
Ja miałem cukrzycę zdiagnozowaną, mając 18 lat. Wtedy metody leczenia były bardzo archaiczne i usłyszałem taki komunikat, że wszystko w moim życiu musi się zmienić. Bardzo się zbuntowałem przeciwko temu. Dzisiaj to już zupełnie tak nie wygląda. Wszystko się zmieniło. Dzisiaj mamy urządzenia, które mierzą ten cukier 24 godziny na dobę, prawie bezinwazyjnie. Wystarczy nakleić plasterek. To są tak zwane CGM-y, które przez całą dobę mierzą cukier - czy jest za wysoki, czy jest za niski. I ten, i ten jest bardzo niebezpieczny.
Czasy, w jakich żyjemy, to, co jemy - wszystko ma na to wpływ. Zdenerwowanie podwyższa cukier tak jak słodycze. Wysoki kortyzol też bardzo źle wpływa na nasz poziom cukru. Niezdiagnozowana cukrzyca to jest bomba, którą w sobie nosimy. Dlatego tak ważne jest, żeby zrobić sobie chociaż raz na jakiś czas badanie cukru. Wtedy to jest jak wczesna diagnoza raka. Im szybciej zostanie zdiagnozowana, tym większe mamy szanse na dobre, normalne, zdrowe życie.
Cukrzyca potrafi przez długi czas rozwijać się zupełnie niezauważalnie, a jej konsekwencje mogą być bardzo poważne. Jakie znaczenie ma wczesne wykrycie choroby i dlaczego tak ważne jest regularne kontrolowanie poziomu cukru?
Trzustka jest bardzo wrażliwym organem, a właśnie jej dysfunkcja powoduje cukrzycę, bo kiedy nie pracuje trzustka, to nie jest odpowiednio dawkowana insulina, która obniża zbyt wysoki cukier w organizmie. A ten wysoki cukier to jest nic innego jak kwas solny. On powoli zjada, zżera nasze małe naczynia krwionośne, psując cały organizm. Największym przekleństwem cukrzycy jest to, że ona jest na początku zupełnie niewidoczna i zupełnie bezbolesna. Rozwija się powoli, a niestety później, zaniedbana, już jest bardzo widoczna i bardzo bolesna.
Założyłem Fundację Najsłodsi właśnie po to, żeby poszukiwać każdej możliwej okazji, żeby namawiać ludzi do tego, żeby zrobili sobie to badanie na płytce, na palcu. Wystarczy przecież jedna kropelka i tak naprawdę jakieś 20 sekund, żeby ten wynik się pojawił.
Który z symptomów według pana najbardziej się bagatelizuje?
To są symptomy, które łatwo wpisać w inne choroby i w inny stan organizmu. To potrafią być chroniczne zmęczenie, senność, potężne pragnienie, utrata wagi. Tutaj symptomów jest bardzo dużo m.in. pogorszenie się wzroku. Jest taki prosty test: jeżeli widzimy tablicę rejestracyjną samochodu, który jedzie przed nami wyraźnie, to jest okej. Ale może się zdarzyć tak, że będziemy ją widzieli coraz mniej wyraźnie.
To się dzieje dlatego, że te małe naczynia krwionośne, o których mówiłem, to są przede wszystkim oczy. I wzrok to jest jedna z pierwszych rzeczy, która zaczyna nam szwankować, kiedy cukier permanentnie jest za wysoki. Cukrzyca też lubi atakować nerki. Wpływa też bardzo poważnie na potencję. To są wszystko małe naczynia krwionośne, które w momencie, kiedy są uszkodzone, zaczynają powodować, że szwankują kolejne organy.
Zaburzenie czucia w kończynach, w dłoniach, szczególnie w nogach. Takie dziwne mrowienie. To są wszystko też symptomy, które powinny zapalić lampkę alarmową i powinny doprowadzić do tego, że ten cukier sobie zmierzymy.
Kiedy w wieku 18 lat usłyszał Pan diagnozę cukrzycy, pojawił się bunt. Z czego przede wszystkim wynikała ta reakcja? Z trudności z zaakceptowaniem choroby w tak młodym wieku, a może z obawy przed tym, jak zmieni ona pana życie?
I jedno, i drugie. Dopiero po wielu latach i po wielu powikłaniach, które przeżywałem, trafiłem na terapię do psychologa, z którym rozłożyliśmy mój lęk i zbuntowanie na części pierwsze. Gdy człowiek słyszy, że od pewnego momentu tak wiele musi się w jego życiu zmienić i tak bardzo musi się zacząć starać, to pojawia się złość. Ta złość wynika z tego, że nie potrafimy o siebie zadbać, że dopiero w obliczu jakiegoś skrajnego zagrożenia zaczynamy poważnie siebie traktować i zaczynamy o sobie myśleć.
Byłem bardzo trudnym przypadkiem, bo tych powikłań było coraz więcej i coraz bardziej podupadałem na zdrowiu. I tak naprawdę, dopiero kiedy to się skończyło wylewem w wieku 40 lat, to trafiłem na terapię. Ciągle powtarzałem: "Aha, no dobra, okej, jak ja nic z tym nie mogę zrobić, w takim razie po prostu będę żył tak, jak lubię, a któregoś dnia po prostu umrę". Ale to głupie myślenie, bo człowiek nie bierze pod uwagę, że po drodze jeszcze jest bardzo wiele cierpienia, może się pojawić niepełnosprawność i że na cukrzycę nie umiera się ot tak jednego dnia.
Można to nawet porównać do tego, że człowiek powoli zamienia się w zombie. Jego organizm zaczyna na bardzo wielu poziomach szwankować. Gdzieś po drodze grozi nam utrata kończyny, bo pogarsza się krążenie. Stopa cukrzycowa to jest nic innego, jak uszkodzone krążenie w tej stopie, która najpierw straci czucie. Możemy nosić kamień w bucie bardzo długo, nie czując go kompletnie. Ten kamień gdzieś w końcu wydrąży jakąś ranę. Mikroskopijna ranka, nawet zacięcie przy obcinaniu paznokcia czy pielęgnacji stóp, potrafi się zamienić w wielką, niegojącą się ranę. Kości potrafią być na wierzchu. To jest nie do opisania.
Do tej pory nie znalazłem odpowiedzi na pytanie, czy straszyć, czy wręcz przeciwnie - mówić, że wystarczy, że o siebie zadbasz, że wszystko będzie okej.
Pokazywanie najbardziej drastycznych skutków nieleczonej choroby wydaje się jednak dość skutecznym sposobem na uświadamianie ludzi i motywowanie ich do profilaktyki.
Tak, tylko że to prowadzi właśnie do załamania psychicznego. Jeżeli pokażesz chorującemu na cukrzycę: "Słuchaj, tak może wyglądać zaraz twoja noga", to człowiek słabszy psychicznie się po prostu załamie. Myślę, że psycholog jest bardzo ważny w momencie diagnozy cukrzycy. Należy człowiekowi spokojnie i rzeczowo wytłumaczyć, że tego wszystkiego może uniknąć.
Tak jest oczywiście w przypadku cukrzycy insulinoniezależnej, czyli w tak zwanym drugim typie, który najczęściej dotyczy osób starszych. Trzustka jest tak wrażliwa, że się zużywa. Kiedy pacjent jest otyły, ona pracuje tak jak serce, razy dziesięć, a może nawet razy sto. I dochodzi do wyczerpania. Jeżeli będziemy uprawiali wysiłek fizyczny, który obniża poziom cukru, jeżeli będziemy kontrolowali dietę, która też potrafi obniżyć poziom cukru, to wszystko może być dobrze bez insuliny.
Są przypadki, gdzie niestety ta insulina jest od razu potrzebna. Trzustka jest na tyle niewydolna, że insulinę trzeba podawać sobie z zewnątrz. Ale do tego też służą pompy insulinowe. I ten ruch, i ta dieta też mogą pomóc. Poza tym przyjmowanie insuliny to nie jest żaden koniec świata. Tak jak mówię, dzisiaj można to zrobić tak bardzo dyskretnie, a nawet prawie bezinwazyjnie.
Wspomniał pan, że życie z cukrzycą wymaga nie tylko odpowiedniego leczenia, ale przede wszystkim dużej dyscypliny, cierpliwości i pracy nad sobą. Pana historia pokazuje, jak poważne mogą być konsekwencje wieloletniego zaniedbywania choroby. Jak dziś wygląda pana codzienność i co chciałby pan przekazać osobom, które wciąż odkładają troskę o własne zdrowie?
To wszystko zależy od nas samych. Czy my chcemy sobie pomóc, czy też nie. To jest kwestia spojrzenia w lustro i zastanawiania się, czy to jest ktoś, kogo ja chcę ratować, czy to jest ktoś, z kim ja się przyjaźnię, czy to jest ktoś, kogo ja w ogóle kocham. Niestety, dzisiejsze czasy sprzyjają depresji i niewiarę we własne siły. Nauczyliśmy się, trzymając w ręku ten telefon, że jednym ruchem kciuka można załatwiać wszystko. A niestety cukrzyca, i wydaje mi się każda inna choroba, jednak wymaga trochę większego zaangażowania.
Staliśmy się strasznie niecierpliwi. I wszystko to, co wymaga od nas cierpliwości, nas frustruje. A za frustracją idzie niechęć, a za niechęcią idzie niewiara w siebie. Kompilacja tych wszystkich odczuć i kwestii, którymi należy się zająć, powoduje, że nie chcemy się leczyć.
Ja miałem to szczęście, że w końcu po latach ciężkiego zaniedbania mogłem przejść przeszczep trzustki. I ona od dziesięciu lat w moim przypadku działa idealnie. To też oczywiście wymaga ode mnie sporej dyscypliny, pamiętania o lekach immunosupresyjnych, pilnowania wagi i w miarę chirurgicznego trybu życia. Poza tym to nie jest tak, że idziemy do transplantologa i mamy od ręki przeszczep. Leki immunosupresyjne też mają wpływ na zdrowie. I jeżeli ktoś potrafi dobrze kontrolować i prowadzić swoją cukrzycę, to nie powinien żadnego przeszczepu przechodzić. Lepiej zostać przy swoich organach i po prostu traktować je z miłością i z taką ważnością.
Ja z moją fundacją jeździmy po całej Polsce. Robimy tysiące badań. Na przykład na Pol'and'Rocku u Jurka Owsiaka jednego dnia potrafimy wykonać pięć tysięcy badań. Przychodzą ludzie, którzy nigdy wcześniej w ogóle nie myśleli o tym, czym jest cukier. Mamy na tyle atrakcyjne logo, przykuwające uwagę, że młodzi ludzie lubią zajrzeć do naszego namiotu. - A co wy tu robicie? Ojej, jaka fajna koszulka. A co trzeba zrobić, żeby koszulkę dostać? - słyszymy. A koszulkę dostaje się w momencie, kiedy się ten cukier zbada. Bardzo często ci ludzie pierwszy raz mają do czynienia z takim badaniem.
Jak ludzie reagują na takie badania? Czy zdarza się, że ich wyniki są dla nich zaskoczeniem i dopiero wtedy uświadamiają sobie, jak ważne jest regularne kontrolowanie poziomu cukru?
Bardzo często pojawia się zadowolenie. Niestety, dziesięć procent przebadanych przez nas osób ma niewłaściwe wyniki. Ma albo bardzo za wysokie, albo za niskie. To jest sygnał, że trzeba iść do lekarza. Ostatnio zdiagnozowaliśmy kilkuletnią dziewczynkę, która przyszła ze swoją mamą. Zdrowa, kompletnie nic jej nie dolegało. Okazało się, że jej wartości są bliskie 300 mg/dl, a norma jest 100 mg/dl. To dziecko przez najbliższe lata najprawdopodobniej by się o tym nie dowiedziało, gdyby nie wizyta w naszym namiocie.
My w Fundacji Najsłodsi nie zbieramy pieniędzy do puszki, nie fundujemy nikomu żadnej terapii, nie wydajemy, tak jak Jurek Owsiak, pieniędzy na pomoc placówkom, zakupując jakiś sprzęt. My jesteśmy agencją PR-owską na rzecz cukrzycy. Trąbimy na lewo i prawo, głośno mówiąc: "Zbadaj ten cukier i w parę sekund dowiedz się, czy akurat możesz spać spokojnie, czy wszystko będzie okej". Co roku angażujemy znanych polskich artystów do tego, żeby na 14 listopada przygotowali jakąś pracę związaną z cukrzycą, która później staje się viralem w mediach społecznościowych.
Prace takie wykonali dla nas na przykład Rafał Olbiński, Andrzej Mleczko, Henryk Sawka, Marek Raczkowski. W tym roku pracę wykonała dla nas Malwina Konopacka, wspaniała, znana artystka, która zrobiła ceramiczny słodki totem. I ten totem będzie można zlicytować na własność. Licytacja rusza właśnie 14 listopada, w Światowy Dzień Cukrzycy, na stronach galerii PraGaleria. Pieniądze, które dostaniemy, przeznaczymy na WOŚP.
Czy od momentu założenia fundacji spotkał pan osoby, których historie szczególnie przypominały panu własne doświadczenia? Ludzi, którzy podobnie jak pan przez długi czas bagatelizowali objawy choroby i dopiero po wystąpieniu poważnych powikłań zrozumieli, jak niebezpieczne mogą być konsekwencje zaniedbania cukrzycy?
Nawet sobie pani nie wyobraża, jak wiele takich osób poznałem. Szczególnie często zgłaszają się do mnie ludzie po wydaniu mojej książki "Najsłodszy", w której bardzo bezpośrednio, żeby nie powiedzieć brutalnie, opisałem swoją historię - od momentu diagnozy cukrzycy, przez lata zaniedbywania choroby, aż po udar i niepełnosprawność. Wielu z nich odnajduje w moich doświadczeniach własną historię. Mówią: "Czytałem twoją książkę i po prostu czytałem o sobie".
Czy uważa pan, że cukrzyca i wszystkie związane z nią doświadczenia w jakimś stopniu wpłynęły na pana osobowość? Przez wiele lat był pan postrzegany w mediach jako osoba niezwykle energiczna, przebojowa i pełna życia.
Dalej taki jestem. Nic się właściwie nie zmieniło. Wydaje mi się jedynie, że odrobinę - podkreślam - odrobinę zmądrzałem. Energię, którą kiedyś przeznaczałem na zaniedbywanie siebie, dziś wykorzystuję do pracy w fundacji i dbania o własne zdrowie.
Staram się pilnować wagi, jestem bardzo aktywny fizycznie i zawodowo. Ale cały czas się uczę. To nie jest tak, że pewnego dnia nagle się ocknąłem i od tamtej pory stałem się wzorem zdrowego stylu życia. To proces, który wymaga nieustannej pracy nad sobą. Wydaje mi się, że to jest trochę jak z alkoholikiem, który całe życie alkoholikiem zostanie i musi całe życie pracować na to, żeby nie wrócić do nałogu.
Zaniedbywanie się jest cały czas wielką pokusą: "O, przecież wszystkie badania mam super, wszystko jest świetnie, tu zostałem ambasadorem zdrowia, moja fundacja robi doskonałe rzeczy, ja już tutaj swoją pańszczyznę odrobiłem". Ale cały czas pozostaje ta praca nad sobą, która jest najtrudniejszym, absolutnie najtrudniejszym zadaniem. To, że mam przeszczepioną trzustkę i cukier w normie - w porządku, ale nie oznacza to, że tak będzie do końca życia. Przeszczepione organy zużywają się, to raz. Dwa - muszę pamiętać o lekach immunosupresyjnych. Gdybym je przestał brać, to natychmiast cukrzyca by wróciła, a organizm cały czas wrogo traktuje obce organy. Te leki bierze się po to, żeby te autoagresje obniżyć.
To jest higiena snu. To jest też pewna higiena codziennego życia, żeby się nie denerwować, żeby ten kortyzol nie wskakiwał na jakieś niebezpieczne rejestry, a jest taką samą trucizną jak za wysoki cukier.
Życie z cukrzycą wymaga dużej samodyscypliny i nieustannej kontroli. Czy w tej codziennej trosce o zdrowie można jednak się pogubić? Czy osoby chorujące na cukrzycę, próbując przestrzegać wszystkich zaleceń, również popełniają błędy?
Dzisiaj cukier jest we wszystkim. W chlebie, w mięsie, w owocach, w warzywach. Więc jeżeli nie zaczniemy na to uważać i nie będziemy przede wszystkim tego świadomi, to bardzo łatwo niestety się tej cukrzycy dorobić. Musimy mieć się na uwadze na każdym kroku. W pewnym momencie jednak wchodzi to w krew i gdzieś tam sprawia jakąś satysfakcję, kiedy widzę, że udało mi się jednak zrzucić zbędne kilogramy lub kiedy widzę, że dużo lepiej funkcjonuję, jak się wyśpię.
Pracuję bardzo wcześnie rano. Codziennie od 30 lat prowadzę poranną audycję. Nie zaczynam dnia od słodkiego śniadania, bo cukier przyjęty na czczo jest najgorszy. Staram się wyeliminować większość swoich nałogów. Życie z cukrzycą jest jakby mieć obok siebie taką partnerkę, którą trudno pokochać, ale życie z nią jest nieuniknione i można się polubić.
Co poradziłby pan osobom, które po przeczytaniu tego wywiadu postanowią bardziej zadbać o swoje zdrowie i sprawdzić, czy nie mają problemów z poziomem cukru? Od czego powinny zacząć i jakie pierwsze kroki pan im rekomenduje?
Przede wszystkim warto skorzystać z okazji i po prostu zbadać poziom cukru. Można to zrobić przy okazji różnych wizyt lekarskich, wszędzie tam, gdzie jest pielęgniarka, która bez żadnego problemu wykona takie badanie. Można też trafić na jedną z naszych fundacyjnych imprez - serdecznie zapraszamy do namiotu Fundacji Najsłodsi.
Nie mówimy tu jednak wyłącznie o cukrzycy, lecz również o każdej innej chorobie. Jesteśmy tylko ludźmi, nie jesteśmy z żelaza. Zacznijmy więc od tego, żeby po prostu polubić siebie i pokochać. Żeby zrobić dla siebie tyle dobrego, ile zazwyczaj robimy dla osób, które kochamy i lubimy. Jedną z takich rzeczy na pewno będzie zatroszczenie się o własne zdrowie, również poprzez zbadanie poziomu cukru.
