Twierdziła, że jedna kropla krwi ocali ich życie. Na przekręcie dorobiła się milionów. Zaskakujące jak wpadła

Nazywano ją najmłodszą na świecie milarderką i następczynią Steve'a Jobsa. Szturmem wdarła się do zmaskulinizowanego świata startupów Doliny Krzemowej, stając się symbolem kobiecego sukcesu. Ale to, co miało być genialnym wynalazkiem, okazało się być jednym z największych przekrętów w dziejach USA.
Elizabeth Holmes
FOT. GLENN CHAPMAN/ East News

"Poniesiemy porażkę ponad tysiąc razy, zanim to zadziała, ale uda nam się za tysiąc pierwszym razem" - powiedziała Elizabeth Holmes w wywiadzie dla magazynu "Glamour" w 2015 roku. Właśnie dlatego swój rewolucyjny wynalazek nazwała Edison - słowa były parafrazą słynnego cytatu z Tomasza Edisona. Zapytany o liczne niepowodzenia przy pracy nad żarówką lub baterią alkaliczną, wynalazca mawiał najczęściej: "Nie poniosłem porażki. Po prostu odkryłem 10 000 sposobów/rozwiązań, które nie działają". Problem w tym, że wynalazek Elizabeth Holmes nigdy tak naprawdę nie działał. A zasada "fake it till you make it" - udawaj, aż ci się uda - w przypadku Holmes i jej startupu Theransos nie tylko się nie sprawdziła, ale zaowocowała spektakularną porażką. Nieinwazyjne badania z zaledwie jednej kropli krwi pobieranej z palca okazały się utopią - inwestorzy stracili miliardy dolarów, pacjenci zdrowie, a Elizabeth Holmes wolność. "Wynalazczyni" odsiaduje obecnie 11-letni wyrok, a jej historia dla wielu jest przestrogą.

Zobacz wideo Czy badanie żywej kropli krwi ma sens?

Skazana na sukces

Elizabeth Holmes przyszła na świat 3 lutego 1984 roku w Waszyngtonie. Jej ojciec Christian Rasmus Holmes IV był wiceprezesem firmy Clean Energy Solutions Group, następnie zajmował kierownicze stanowiska w federalnych agencjach rządowych. Z kolei matka, Noel Anne Holmes, była pracownicą komisji w amerykańskim Kongresie. Ale żyłkę do innowacji Elizabeth odziedziczyła najprawdopodobniej po dziadku ze strony taty. Charles Louis Fleischmann wraz z bratem Maximilianem w latach 60. XIX wieku zrewolucjonizowali przemysłowy wypiek pieczywa w USA i stali się liderami na światowym rynku. Elizabeth miała jednak zupełnie inne zainteresowania. Już jako mała dziewczynka projektowała wynalazki. Odważna w swych odkryciach bała się jednak panicznie pobierania krwi. A kiedy podrosła, lęk pozostał - dlatego też, pomimo chęci pomagania innym, nie zdecydowała się na studia medyczne. Jednocześnie śmierć wujka na nowotwór uświadomiła jej, że gdyby ludzie częściej się badali, wielu przedwczesnych zgonów dałoby się uniknąć. Te dwa fakty stały się iskrą do powstania wynalazku, który najpierw pozwolił Elizabeth Holmes zbudować imperium, a następnie przyczynił się do jej spektakularnego upadku.

Elizabeth Holmes wyróżniała się ogromną ambicją. Jej idolem był Steve Jobs, co zresztą widać było nie tylko w jej sile przebicia, ale i stylu. Składający się z czarnego golfu i prostych spodni mundurek szybko stał się znakiem rozpoznawczym Elizabeth, wraz ze świdrującym spojrzeniem niebieskich oczu, które zdawały się nigdy nie mrugać. Młoda wynalazczyni miała nie tylko ambicję, ale i upór. Kiedy zrozumiała, że nie ona jedna mdleje przy pobieraniu krwi, a branża zajmująca się badaniami z krwi od lat 50. XX wieku nie uległa żadnej ewolucji, postanowiła wziąć sprawy w swoje ręce. W 2003 roku, mając zaledwie 19 lat, porzuciła więc studia na wydziale inżynierii biochemicznej i otworzyła firmę Theranos, która miała zrewolucjonizować sposób wykonywania badań z krwi.

Theranos swą nazwę zawdzięczał zlepkowi dwóch słów: therapy (terapia) i diagnosis (diagnoza). A wynaleziona przez Elizabeth maszyna wielkości małej skrzyneczki, miała w krótkim czasie wykonywać ponad 200 testów z samej tylko kropli krwi. Wszystko to nie tylko szybko, ale i tanio, a do tego w łatwo dostępny sposób - tak, aby badania można było wykonywać znacznie częściej i dzięki temu szybko wykrywać ewentualne choroby. Holmes wiedziała, jak sprzedać swój pomysł - szybko znalazła skłonnych zainwestować w niego inwestorów. Tak wkroczyła do Doliny Krzemowej. Wydawało się, że jest skazana na sukces.

Udawaj, aż się uda

Wśród inwestorów, których do swojego pomysłu przekonała Elizabeth Holmes, byli m.in. George Shultz, były sekretarz stanu USA oraz Gary Roughead, były dowódca marynarki wojennej, a nawet sam nawet Henry Kissinger czy medialny potentat Rupert Murdoch. W sumie przez 15 lat działalności firmy Elizabeth udało się uzyskać od inwestorów aż 724 mln dolarów. Nowoczesny kompleks Theranos w sercu Doliny Krzemowej stał się symbolem kobiecego sukcesu. Holmes zatrudniła najlepszych fachowców i po pewnym czasie - naciskana przez inwestorów - ogłosiła, że Edison wchodzi na rynek. Pacjenci mieli zgłaszać się na pobranie krwi w aptekach sieci Wallgreens i tam też odbierać wyniki. Badanie było tanie, szybkie i bezbolesne. W świecie drożyzny i ogromu formalności, z jakimi zmagali się pacjenci w USA, brzmiało to jak ideał nawet dla tych, którzy nie bali się igieł. Problem w tym, że Edison nie został ukończony i mówiąc wprost - nie działał. W rzeczywistości urządzenie nie wykrywało tylu chorób, ile deklarowała Holmes - z jednej kropli krwi nie dało się zdiagnozować HIV czy nowotworów. Jak wykazały potem testy, maszyna Theranosa działała tylko w 12 na 100 przypadków. W dodatku szklane elementy wewnątrz urządzenia pękały, co groziło zakażeniem i skaleczeniem. Tymczasem pacjenci korzystający z usług Theranosa byli przekonani, że nie muszą się leczyć. Zdarzało się też, że sytuacja była odwrotna - ludzie byli informowani, że cierpią na syfilis, którego w rzeczywistości nie mieli.

Do Theranosa zaczęli się zgłaszać rozwścieczeni pacjenci. Ale Elizabeth nie uznawała słowa porażka. Na reklamacje odpowiadała, że z urządzenia Edison korzysta amerykańska armia. Ale zamieszczona na stronie internetowej armii informacja była jedynie efektem strategii marketingowej firmy. Tymczasem Elizabeth brylowała w mediach i podczas publicznych wystąpień, a wartość Theranosa urosła do dziewięciu miliardów dolarów. I być może ta farsa trwałaby dalej, gdyby nie pracownicy firmy. Ci szybko stali się świadomi uchybień i targani wyrzutami sumienia, że przykładają rękę do igrania z ludzkim zdrowiem i życiem, zaczęli się zwalniać. Choć każdy musiał przed odejściem podpisać tzw. lojalkę, z czasem pilnie skrywane sekrety Theranosa zaczęły wychodzić na światło dzienne.

Największy przekręt Doliny Krzemowej

Sprawą fałszywych wyników badań zainteresował się dziennikarz "The Wall Street Journal". Początkowo jednak wydawało mu się, że sprawa utknęła w martwym punkcie - pracownicy Theranosa jak jeden mąż nabrali wody w usta. Jednak pewnego dnia dwójka zatrudnionych w startupie naukowców - Tyler Shultz i Erika Cheung - niemal równocześnie postanowiła porozmawiać z dziennikarzem. Woleli zaryzykować więzienie, niż żyć ze świadomością, że odpowiadają za dezinformację społeczeństwa. Ich wyznania stały się początkiem końca imperium Elizabeth Holmes.

Za sprawą artykułu w "The Wall Street Journal" prawda na temat Theranosa wyszła na jaw. Wkrótce inwestorzy, jeden po drugim zaczęli się wycofywać, a akcje firmy na giełdzie leciały na łeb na szyję. To jednak nie był koniec złych wiadomości dla Elizabeth Holmes - prokuratura wszczęła wobec niej postępowanie wyjaśniające. Dwa lata później Elizabeth i jej współpracownik Ramesh Balwani zostali oskarżeni przez Komisję ds. papierów wartościowych o oszustwo wobec inwestorów, lekarzy i pacjentów. W listopadzie w listopadzie 2022 roku Elizabeth Holmes została skazana na 11 lat i 3 miesiące pozbawienia wolności za oszustwa inwestorów oraz spisek. Jej historia, nazywana największym przekrętem Doliny Krzemowej, stała się przestrogą dla innych, ale też inspiracją. W 2019 roku na HBO pojawił się film dokumentalny o Elizabeth Holmes, zatytułowany "Wynalazczyni: Dolina Krzemowa w kropli krwi", z kolei w serialu "Zepsuta Krew" inspirowanym historią Theranosa w Elizabeth wcieliła się Amanda Seyfried. Teraz w kinach możemy zobaczyć dokument "Zobaczysz wszystko", którego twórcy śledzą ostatnie dni Holmes na wolności.

Więcej o: